Sıkışmadan, daralmadan iş yapabilmek neredeyse imkansız..

Bu kadar zaman sıkıntısı çekmek hiç hoşuma gitmiyor ama yapacak bir şey yok..

Bilmemek ayıp değil öğrenmemek ayıp! Bu cümleyi duymayan kalmamıştır. Ama eğitim hayatında ne kadar geçerli bir deyiş? 20′ye yakın yıldır okuma sektöründeyim, artık profesyonel olarak okuyorum.. Bu seneye kadar soru sormakla ilgili hep çekincelerim oldu. Konuyu takip edemeyecek kadar anlamadığım bir şey olmadıkça soru sormadım, bilmem gerektiğinden emin olduğum ve o zamana kadar öğrenmediğim hiçbir şeyi sormadım. Verilen cevap beni tatmin etmediği durumlarda susmayı tercih ettim. Bir daha soracağıma daha sonra anlamaya karar verdim. Her zaman anladım mı? Hayır. Sorsam anlar mıydım? Belki…

Soru sormak için belirli bir altyapıya sahip olmak şart diye düşündüm. Başkalarının da böyle düşündüğünü gözlemledim. Benim kadar anlamayan başkaları da sorusuz ayrıldı. Soru sormaktan bu kadar çekinmenin sebebi ne? Terslenmek! Belki çok sert oldu, bir bakış, bir hmfk sesi.. Birkaç mırıldanma. Belki hiçbiri olmayacak ama yine de ya olursa! Bilmemek ayıp değildi, öyle demişlerdi… Çalışmamak! Hazırlanmamak!

Bu döngüye girince neyi bilip neyi öğrenmemiz gerektiğini de kestirmek güçleşiyor… Soru sorulacak makamlara gelince çoğunlukla sert bakışlar, hoşnutsuzluk geliyor aklıma. Anlaşılmamaktan memnuniyetsizlik (aksi durumları dışarıda bırakarak). İnsanın sorası kaçıyor…

Gelelim yeni dünya yeni kültüre. Bilmemek ayıp değil, öğrenmemek de ayıp değil, soru sormamak ayıp. Her sorunun a great question (muhteşem bir soru) olduğu bir ortam düşünün. Buna rağmen soru sorulmuyor yeterince. Ne sorsanız hoşgörüyle karşılanıyorsunuz. Sonuna kadar bu hak kullanılıyor. Saçma sapan sorular, defalarca tekrarlanan şeylerin tekrarı, gereksiz yorumlar. Benim aklıma hep yargılayıcı sıfatlar geliyor. Kültürel. Hala çekiniyorum. Soramıyorum. Başkalarının sorularına içimden göz süzüyorum. Geçer diye umuyorum.

John Freely ve Hillary Somner’ın kaleme aldığı İstanbul’u Dolaşırken, İstanbul’un sokaklarında yürüyerek gezmek için hazırlanmış bir rehber. Son derece ayrıntılı bir şekilde hazırlanmış kitapta İstanbul’un semtleri, tarihi, mimarisi kısaca İstanbul’a dair her şey mevcut. Bu esere sahip olmadan İstanbul’u tanımak neredeyse imkansız.

İstanbul’u Dolaşırken’den ziyade bu kitabın yaratıcılarından, bir İstanbul’lu John Freely’den bahsetmek istiyorum. Boğaziçi Üniversitesi’nde bilim tarihi dersi alırken Freely’le tanışma fırsatım oldu. 81 yaşında bir hoca, son derece dinamik, haftada üç gün ayakta ders anlatıyor. Etkilenmemek mümkün değil. Bir dersin sonunda, grafiker tanıdığı olan var mı diye sordu. Amatör olarak grafik tasarımla ilgilendiğim için ben varım demek istedim ancak karşımda meşhur John Freely olduğu için endişe ettim, sonunda mahcup olmak var. Bir cesaret yanına gittim, yaptığım işlerden bahsettim, ilgisini çekti. Ertesi gün birkaç tane örnek götürdüm, hoşuna gitti. Sayfa tasarımı işlerinde beraber çalışmak isteyip istemeyeceğimi sordu. Havalara uçarak kabul ettim. 2008’den beri çeşitlli kitaplarının hazırlanmasında John Freely’le çalışma fırsatı buldum. Strolling Through Istanbul da bu kitapların ilki. 2010 yılında İngiltere’de yayımlanan güncellenmiş kopyasının hazırlanmasında beraber çalıştık.

John Freely inanılmaz ilham verici bir insan. 24 saatten olabildiğince fazla yararlanmak için uykuya pek vakit ayırmıyor, saatlerce ara vermeden çalışıyor. Beraber çalışırken ara vermeye utanıyor insan. Aynı anda hep birden fazla kitap üzerinde çalışıyor ve hepsini sorunsuzca tamamlıyor. Bugün 85 yaşında olan Freely kitaplarını yazmak için kalem kullanıyor, ancak alışılmış anlamda kalem kağıt değil. Tüm kitaplarını bilgisayarda hazırlıyor ancak klavyeyi  kalem arkasıyla kullanmayı tercih ediyor ve bu şekilde oldukça hızlı yazdığını söyleyebilirim. Boğaziçi Üniversitesi’nin gazetecisinden her gün koca bir torba geliyor, içinde onlarca dergi/gazete, basılı olmayan kaynakları da internetten takip ediyor. Olağanüstü bir hafızası var, tüm hikayeler zihninde ayrıntılarıyla anlatılmayı bekliyor. Dikkatimi çeken bir hatırlama yöntemi sürekli tekrar etmesi, derslerinde de benzer bir yöntemle öğrencilerin, anlattığı her şeyi öğrenmesini sağlıyor. Freely’nin en dikkat çekici özelliği hayata sürekli umutla bakması, her zaman güler yüzlü ve içten.

John Freely’nin yaşam öyküsü de oldukça dikkat çekici, İrlanda’lı bir ailenin çocuğu olan Freely 1926 yılında New York’ta doğuyor. Ailesinin durumu iyi olmadığı için İrlanda’ya dönmek zorunda kalıyorlar. 17 yaşında Amerika’ya tekrar dönerek donanmaya katılıyor ve İkinci Dünya Savaşı’nda savaşıyor. Savaştan döndüğünde lise mezunu bile olmayan Freely Amerikan hükümetinin savaşanlara tanıdığı ayrıcalık sayesinde burslu olarak üniversitede Fizik okumaya başlıyor. Doktorasınıda bu alanda yapan Freely ilk defa 1960 yılında Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul’a geliyor. Kırım Savaşı’na katılan büyükbabasından kalan İstanbul kitaplarından bu şehre aşina olan Freely, New York’a benzettiği  İstanbul’da olmaktan mutludur. 1976’da bir süreliğine ayrıldığı İstanbul’a nihayi dönüşünü 1993 yılında Boğaziçi Üniversitesi’ne yapar. John Freely’nin bugüne kadar yayımlanmış elliyi aşkın kitabı var bunlardan bazıları; Büyük Türk (Doğan Yayınları), Prens Adaları (Adalı Yayınları), Kayıp Mesih Sabetay Sevi’nin İzini Sürerken (Remzi Kitabevi), Türkiye Uygarlıklar Rehberi (YKY), Saltanat Şehri İstanbul (İletişim Yayınları), Osmanlı Sarayı Bir Hanedanlığın Öyküsü (Remzi Kitabevi), John Freely’s Istanbul (Arkeoloji ve Sanat Yayınları), Alaaddin’in Lambası (Şenocak Yayınları, İstanbul 2010). Ayrıca Freely yaşadığı şehirler için İstanbul’u Dolaşırken benzeri kitaplar da yazmıştır; Strolling Through Venice, Strolling Through Athens.

İlk İstanbul Rehberi Strolling Through Istanbul‘un, kırk yıl sonra Pan Yayıncılık tarafından Türkçesi yayımlandı İstanbul’u Dolaşırken.

İstanbul'u Dolaşırken, John Freely (Strolling Through Istanbul)

Künye

• İstanbul’u Dolaşırken (Strolling Through Istanbul)
• Yazar: Hillary Sumner-Boyd & John Freely
• Çevirmen: Yelda Türedi
• Yayınevi: Pan Yayıncılık
• İstanbul, 2011
• pandukkan’dan satın al!
• idefix’ten satın al!